Эчки сүтү

Сүт, Аллахтын пенделерине берген ырыскысы. Ачарчылык учурларда да адамдар сүт менен жан сактап келишкен. «Эптеп, акка жетсек жан багып кетебиз» дешкен улуулар жаз келип мал төлдөөчү убакты чыдамсыздык менен күтүшкөн. Сүт курсак тойдуруу, суусун кандыруудан сырткары дарылык касиетке да ээ. Сүттөн ар кандай азыктарды даярдоого болот. Сүт азыктары адамдын иммунитетин көтөрүүгө, тамак сиңирүү органдарын тазалоого жардам берет.

Куранда
Аллах Таала Куранда бир канча аяттарда сүт туурасында айткан. Мисалы: «Силер үчүн айбандарда (алардын жаратылуусунда) үлгү-сабак бар: Биз алардын ичиндеги акелет менен кандын арасынан, ичкендер үчүн жагымдуу болгон таза сүттү (чыгарып,) силерге ичиребиз» — деп айткан. (Нахл, 66-аят). Жаныбарлардын жеген тамагынын сүткө айланып желинден чыгуусу Аллахтын чексиз кудуретин далилдеп турат. Аллахтын башка эч ким кайсы бир чөптү, же жемди сүткө айландыра албайт. 21-кылымдын илим жана техника өнүккөн мезгилинде да чөптөн сүт жасоо мүмкүн эмес. Экинчи бир аятта: «Анда (Бейиште) бузулбай турган суу дарыясы, даамы айныбаган сүт дарыясы … бар» — деп айтылган. (Мухаммад, 15-аят). Сүт даамдуу жана пайдалуу болгондуктан, Аллах аны бир гана бул дүйнө үчүн эмес, Акырет үчүн да жараткан.

Сүннөттө
Хадисте, Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун): «Кимге Аллах тамак берсе, анда ал: «Аллахым аны берекелүү кыл жана бизди андан да жакшы нерсе менен азыктандыр» деп айтсын. Ал эми кимге Аллах сүт ичирсе, анда ал: «Аллахым аны берекелүү кыл жана аны көбөйтүп бер» деп айтсын, мен сүттөн өткөн жакшы тамакты билбеймин» — деген. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) төөнүн, койдун жана эчкинин сүтүн тамак катары пайдаланган. Көпчүлүк мезгилде сүттү өзү сааган. Аллахтын Кудурети менен бир эчкинин сүтүн бир канча адамга жеткирген учуру болгон. Пенденин колунан келбеген муьжиза-кереметин сүт аркылуу көрсөтүү менен Аллах Таала сүттүн баалуулугун көрсөткөн. Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) сүттү тамак катары гана пайдаланбастан, анын дарылык касиетин да айтып кеткен. Хадисте, Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун): «Сүт ичкиле, ал бардык ооруларга дары» — деп айткан. (Абу Дауд). Сүттүн өзгөчө касиетке ээ экендигин Пайгамбарыбыздын (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) асманга көтөрүлүү кечесиндеги окуядан да байкоого болот. Тарыхта Исра жана Мираж кечеси деп аталып калган түндө Пайгамбарыбызга (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) бирине арак экинчисине сүт куюлган эки чөйчөк сунулганда, ал сүт куюлган чөйчөктү тандап алган. Ошондо Жибрийил периште: «Сени туура жолго баштаган Аллахка мактоо болсун, эгер башка чөйчөктү алганыңда, үммөтүңдү адаштырат элең» — деп айткан. (Бухарий, Муслим).

Эчки колго үйрөнгөн жаныбарлардын эң алгачкыларынан болуп саналат. Ал болжол менен мындан 9000 жыл мурун Жакынкы Чыгышта колго багыла баштаган. Эчкилер түрүнө жараша мүйүздүү жана мүйүзсүз болушат. Алардын жүндөрү да бири-биринен айырмаланып турат. Мисалы, Ангора эчкилери нин жүнү жибектей сеңселип узун болсо, кашемир эчкилеринин жүнү пула сыяктуу уйпаланып, кыска болот. Эчкилер башка жаныбарлар жашай албаган тоо-таштуу жерлерде жашоого жөндөмдүү келет. Алардын негизги тоюту чөп жана бак-дарактардын жалбырагы болуп эсептелет. Эчки 9-10 жыл жашайт. Эң узун жашаганы 17 жылга чейин жетет. Алар кууттан 21-23 жума өткөн соң төлдөй башташат жана көп учурда эгиз төлдөшөт. Эчкилер көбүнчө эт тармагында багылат. Ал эми Зеенан сыяктуу эчкилер сүт берүүдө да пайдаланылат.
Эчки сүтүнүн пайдасы:
Эчкинин сүтүнүн курамында ар түрдүү витаминдерден тышкары, рак оорусуна каршы турган бир канча заттар бардыгы аныкталган. Аны өпкөнүн сезгенүүсүнө жана башка дем алуучу бөлүктөрдөгү жугуштуу ооруларды айыктырууда өтө пайдалуу экендиги жана ага чоң таасир бере тургандыгы илим жүзүндө толук боюнча тастыкталган. Жөтөлгө: Бир стакан эчкинин кайнатылган сүтүнө бир ашкана кашык таза балды кошуп аралаштыргандан кийин, аны ооз толтура ууртап ичүү керек. Бул аралашманы бир күндө 3-4 жолу ичүүгө болот.
Боор ооруга: Бир стакан эчкинин сүтүнө сабиздин жаңы сыгылып алынган согун аралаштырып, ачкарын жана тамактан бир саат алдын ичүү керек. Бул аралашманы күнүнө 2-3 жолу ичүүгө болот.
Мурун бүткөнгө: Сарымсак же пияздын согун сыгып, эчкинин сүтүнө аралаштырып (1:0,5) мурунга тамчылатуу керек.
Эске тутууну жогорулатууга: Жарым стакан эчкинин сүтүнө чай кашыктын төрттөн бири менен сарымсактын согун аралаштырып, күн сайын эртең менен ачкарын ичүү керек. Мындан сырткары күн сайын эртең менен бир стакан эчкинин сүтүн ичкен адам ашказан жарасы сыяктуу ооруу менен эч качан оорубайт. Ошондой эле энеси эмизбеген балдарга уй сүтүнүн ордуна эчкинин сүтүн берүү жакшы. Эчкинин сүтү балага жеңил жана жагымдуу болгондуктан, анын бат жетилүүсүнө өбөлгө түзөт.

Сүттү ичүүдө аны ысык абалда ичкен жакшы. Муздак ичилген сүт ичтин оорусуна алып келүүсү мүмкүн. Эгерде сүт саалган малдын дени таза экендигин билинбесе, сүттү үч мүнөттөн ашык кайнатуу керек, анткени малдын оорусу сүт аркылуу адамдарга жугуусу мүмкүн. Ошондой эле сүт ооздо жагымсыз жытты пайда кылат. Ошондуктан сүт ичкен соң ооздуу суу менен чайкап коюу керек. Хадисте, Пайгамбарыбыз (Ага Аллахтын салам-салаваты болсун) сүт ичкенден кийин суу алдырып, аны менен оозун чайкаганы айтылган. (Бухарий, Муслим).